Necef-i Eşref'in En Meşhur ve En Eski Camileri

Necef-i Eşref Neden “Camiler Şehri” Olarak Bilinir?

Necef-i Eşref şehri, camilerinin bolluğuyla meşhurdur. Peki, bu mukaddes şehirdeki mevcut camiler arasında en eskisi hangisidir? Hz. Ali (a.s) Türbesi Yönetim Kurulu Üyesi ve Kutsal Avlu’daki tarihi yapılar uzmanı Abdulhadi İbrahimi bu konuda şu açıklamaları yapmaktadır:

Necef-i Eşref, İslami bir metropol ve dini bir merkezdir. Camiler ve hüseyniyeler, şehrin eski dokusundaki tüm sokaklara yayılmış durumdadır. Bu cami ve hüseyniyeler; eski şehrin dört meşhur mahallesi olan “Mişrak, Burak, Amara ve Huveyş” sınırları içerisinde yer alır.

Buna ek olarak, Necef-i Eşref’te cami yayılımının bu denli fazla olmasının mantıklı bir sebebi daha vardır: Geçmişteki büyük taklit mercileri ve alimler, cemaatle namaz kılma eylemini Hz. Ali’nin (a.s) türbesinin içinde veya avlusunda gerçekleştirmezlerdi. Çünkü bunu, ziyaretçiler için bir kısıtlama oluşturmak olarak görürlerdi. Örneğin; Şeyh Cafer Kaşifü’l-Gıta, “Keşfü’l-Gıta” adlı kitabında açıkça şunu belirtir: “Müminlerin Emiri’nin (a.s) kutsal avlusunda cemaatle namaz kılmak, ziyaretçilerin haklarını gasp etmektir!” Netice itibarıyla bu şahsiyetler, kendilerine has görüşleri olan müçtehitlerdi. Bu durum, mercii ve alimlerin Necef’in dört mahallesinde kendilerine özel camiler edinmelerine yol açtı. Buralarda hem namaz kıldırırlar hem de bu camileri havza dersleri için birer merkez olarak kullanırlardı.

Necef-i Eşref’in En Meşhur ve En Eski Camileri

Necef-i Eşref’in dört mahallesindeki en meşhur ve en eski camilere değinmek istersek, öncelikle en eski mahalle olan Mişrak Mahallesi‘ne bakmamız gerekir.

Şeyh Tusi Camii: Eski şehrin tamamında ve özellikle Mişrak Mahallesi sınırları içinde en eski cami (Hz. Ali Avlusu’na bitişik olan Mescid-i Ras, Mescid-i İmran bin Şahin ve Mescid-i Hadra hariç tutulduğunda), büyük merci Ebu Cafer Tusi‘ye ait olan camidir. Ebu Cafer Tusi, hicri 460 yılında vefat etmiştir.
Tureyhi Camii: Şehrin ikinci en eski camisi Burak Mahallesi‘nde bulunur. Bu cami, döneminin büyük mercii Muhakkik Şeyh Fahreddin Tureyhi‘ye (vefatı H. 1085) nispet edilir. Bazıları ise bu caminin geçmişini daha eskiye, Muhakkik Kerki‘ye (vefatı H. 940) dayandırır.
Cevahiri Camii: Amara Mahallesi‘nde iki meşhur ve eski cami vardır. İlki, “Cevahir” kitabının müellifi büyük merci Şeyh Muhammed Hasan tarafından tesis edilen Cevahiri Camii’dir. Kendisi H. 1264 yılında vefat etmiştir.
Kaşifü’l-Gıta Camii: Amara Mahallesi’ndeki ikinci camidir. Büyük merci Şeyh Cafer Kaşifü’l-Gıta’nın oğlu olan taklit mercii Şeyh Musa Al-i Kaşifü’l-Gıta (vefatı H. 1331) tarafından kurulmuştur.
Hindi Camii: Huveyş Mahallesi‘nin sonunda yer alır. Allame Şeyh Hüseyin Necef (vefatı H. 1251) döneminde inşa edilmiştir. Yakın tarihte ise büyük merci Seyyid Muhsin el-Hakim bu camiyi genişletip restore etmiştir.
Ensari (Türkler) Camii: Bir diğer meşhur cami de “Türkler Camii” olarak da bilinen Ensari Camii’dir. Büyük merci Şeyh Murtaza el-Ensari (vefatı H. 1281) tarafından tesis edilmiştir.

Bu camiler, Necef’in eski bölgesindeki en önemli ve en kadim yapılardır. Görüldüğü üzere bu camilerin tamamı, o dönemin Şii mezhebi mراجع (merci) ve alimleri tarafından inşa edilmiştir.

Kaynaklar:

Abdulhadi İbrahimi (Hz. Ali Türbesi Yönetim Kurulu Üyesi ve Tarihi Yapılar Uzmanı Açıklamaları)
Şeyh Cafer Kaşifü’l-Gıta, Keşfü’l-Gıta eseri.
Necef-i Eşref Tarihi ve Ulema Biyografileri (Vefat tarihleri esas alınarak).