Müminlerin Önderi Hz. Ali’nin (aleyhisselam) mukaddes zarihi, kabr-i şerifi çevreleyen görkemli bir pencere tertibatıdır ki bu yapının tam merkezinde sanat şaheseri olan hatemkari (kakma sanatlı) sanduka yer almaktadır. Zarihin alt kısmında, yaklaşık iki karış yüksekliğinde beyaz mermer taşlar tüm yapıyı kuşatmaktadır. Günümüzdeki mevcut pencere düzeninin tarihi hicri 1361 yılına dayanmaktadır. Ancak bundan önce de Hz. Ali’nin (a.s) mübarek mezarını çevreleyen, her biri sanat, hassasiyet ve yenilikçi ustalığın zirvesi olan başka pencereler de mevcuttu.
Tarihi Gelişim ve Yenileme Süreçleri
- Hicri 1202 Yılı: Mukaddes merkadın üzerine ilk gümüş pencere monte edildi.
- Hicri 1204 (Miladi 1789) Yılı: Kaçar Hanedanlığı’nın kurucusu Muhammed Han Kaçar’ın emriyle pencere tamamen yenilendi. Han, ismini ve yenileme tarihini pencerenin kapısı üzerine nakşettirdi. Bu pencere dikdörtgen (süle) formundaydı.
Modern Dönem ve “Behre” Cemiyeti’nin Hediyesi
Hicri 1356 yılında, Behre topluluğunun lideri Seyyid Tahir Seyfuddin, Hz. Ali’nin (aleyhisselam) türbesi için yeni bir pencerenin (zarih) yapılması talimatını verdi. Bu muazzam eserin yapımı Hindistan’da beş yıl sürdü ve toplam maliyeti seksen bin dinarı buldu.
Bu sanat eserinde yaklaşık 10.500 miskal altın ve 2.000.000 miskal gümüş kullanılmıştır. Zarihin dört bir yanını Seyyid Tahir bin Seyfuddin’e ait bir kaside çevrelemektedir. Bazı kaynaklar ise kullanılan maden miktarını 8.750 miskal saf altın ve 1.500.000 miskal gümüş olarak kaydetmiştir.
Montaj ve Tarihi Tören
Bu yeni pencerenin açılışı, Hz. Ali’nin (a.s) doğum günü olan 13 Receb 1361 tarihinde gerçekleştirildi. 120 sandık içerisinde şehre getirilen bu sanat eseri ulaştığında, Necef-i Eşref şehri adeta bayramlık elbiselerini giymişçesine süslendi.
Zarih, mukaddes merkadın üzerine monte edildikten sonra hem halk hem de devlet nezdinde görkemli törenler düzenlendi. Bu kutlamalara dönemin Başbakanı Nuri es-Said ve Ayan Meclisi üyesi Seyyid Abdulmehdi el-Muntefiki gibi üst düzey isimler katıldı. “Edebiyat Teşkilatı” ve “En-Neşr Kulübü” üyeleri ile Irak Evkaf Genel Müdürü’nün de hazır bulunduğu törende çeşitli kasideler okunup konuşmalar yapıldı. Bu vesileyle Şeyh Hasan bin Şeyh Kazım Sebti, pencerenin yenilenmesi ve montaj yılını konu alan bir şiir kaleme aldı.
Son olarak 1985 yılında, dönemin Irak hükümeti mukaddes zarihi yeniden altınla kaplatmış ve iç kısmını saf altın işlemeli doğal ipeklerle tezyin etmiştir.
